Algemeen

Van het Loosduins Museum

Het alledaagse leven

Hoe ondergingen de mensen van toen -omstreeks 1850 dus- dat alledaagse leven? Maatschappelijk gezien bestond de gemeenschap uit 3 sociale klassen. Tot een stand behoorde men op grond van geboortevoorrecht en levensstijl en om die status te behouden moest men zijn/haar stand wel ophouden door met gelijken om te gaan en niet beneden de eigen stand te trouwen.

Er waren 3 klassen te onderscheiden: 1. de hogere klasse w.o. de aristocratie en aanzienlijken w.o. adel, patriciaat, daarnaast de gegoede of gezeten burgerij, zoals fabrikanten en de vrije en intellectuele beroepen. 2. De kleine burgerij – middenstand, bestaande uit ambachtslieden, winkeliers met personeel, lagere ambtenaren, onderwijzers e.d. 3. De arbeidende klasse, w.o. werklieden en huishoudelijk personeel, (ongeschoolde) fabrieksarbeiders en armen.
Dat ophouden van de stand was uiteraard voorbehouden aan de klasse 1 en 2 en doordringen in een hogere stand was als regel uitgesloten. Een zeer benepen maatschappij dus. Dat vooral de arbeidende klasse als een in wezen a-sociale gemeenschap werd beschouwd en door streng gezag onder de knoet gehouden werd is bijna wel zeker. Zeker als men van de bedeling leefde diende men te weten daarnaar te handelen en te beseffen van de gaven en giften van de hogere klassen afhankelijk te zijn.

Het moet een voorrecht zijn geweest regelmatig over werk te hebben kunnen beschikken, al was het niet vreemd dat de arbeider niet zelden werkdagen van 12 uur maakte. Bovendien waren de lonen zo laag dat vrouw en kinderen, waar mogelijk, ook moesten gaan werken om het gezinsloon aan te vullen. Voor een arbeiderskind was de kindertijd een korte soms twijfelachtige vreugde omdat aanpakken al op zeer jeugdige leeftijd de boodschap was. Het gezag was onverbiddelijk. Wat de wooncultuur betreft. U moet weten, dat er ook toen woningnood was en ‘huisjesmelkers’ tegen de geringste kosten, hofjes lieten bouwen, de huisjes zo dicht mogelijk op elkaar om de grondlasten te drukken. Loosduinen telde toen een tiental hofjes. De huisjes waren niet groter dan 2 a 3 vertrekken met een zoldertje. Slapen en wonen kon toen niet gescheiden plaatsvinden en dat met een gemiddelde grootte van 6 personen per gezin. Buitenmuren waren nog enkel steens zodat de winterkou vrij spel had, de vloeren met stenen bedekt en de muren gekalkt, dus geen behangetje. De huren bedroegen van f. 1.- tot f. 2.50 p.w. op een loon van f. 8.- a f.10 p.w. Pas in 1860 werd voorgeschreven, dat per 6 huisjes minstens 1 secreet (toilet ofwel een ton met bril) moest voorzien in de sanitaire behoeften. Die ton moest natuurlijk steeds geleegd worden -z.g. tonnenstelsel- . Van Septictanks laat staan riolering was nog lang geen sprake. Huisraad bestond bij de sociaal-zwakkeren meestal slechts uit een ladetafel, 3 a 4 stoelen en wat ‘rommelarij’. Tijdens de sanering van Loosduinen in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw zijn die hofjes afgebroken.

Naast nog andere alledaagse dingen, die vanwege de beschikbare ruimte in de krant onbesproken moeten blijven, kan sterven natuurlijk niet achterwegen blijven. Al sinds 1827 was het verboden overledenen in kerken te begraven. Rouwdracht bestond uit allerlei vormen van zwarte rouwkleren. Veel mensen waren toen nog bevangen door de angst als ‘schijndode’ (dus levend) begraven te worden nadat artsen ‘een tikkeltje voorbarig’ een verklaring van overlijden hadden afgegeven. Voldoende kennis tot vaststelling van de dood was rond 1850 kennelijk nog niet voorhanden. Zo hield men vaak een spiegeltje voor de mond van de persoon in kwestie, besloeg dat dan was er dus nog sprake van ademhaling en dus van leven, zo niet dan veronderstelde men de dood... Daarom werd op begraafplaatsen vaak een gebouwtje neergezet waarin ‘schijndoden’ zonder enige kosten in een open kist ‘te neder gesteld’ werden tot het moment waarop niet anders dan de dood kon worden vastgesteld.

Wij leven gelukkig in een andere tijd!



DE KRANT VAN DEZE WEEK

POLL

Wat merkt u van de werkzaamheden aan de Kijkduin-Houtrust route?

Stemmen Bekijk resultaten

AGENDA